Radni odnos se zasniva sklapanjem ugovora o radu. Ugovor o radu je punovažan samo ukoliko je sklopljen u skladu sa Zakonom o radu. Zaposleni ima pravo da, poslodavca koji ne poštuje prava zaposlenih definisana zakonom, prijavi inspekciji rada, koja će postupiti u skladu sa Zakonom o inspekcijskom nadzoru.
Radno angažovana lica, pored ugovora o radu, mogu zaključiti i druge ugovore pod ograničenim uslovima.
Moguće vrste radnog angažovanja obuhvataju angažovanje (zapošljavanje radnika) uz zasnivanje radnog odnosa i angažovanje lica van radnog odnosa.
Posmatrajući vremenski period radnog angažovanja, razlikuje se radni odnos na određeno vreme i radni odnos na neodređeno vreme.
Za rad van radnog odnosa mogu se sklopiti ugovori:
- ugovor o privremeno-povremenim poslovima,
- ugovor o delu,
- ugovor o dopunskom radu,
- ugovor o stručnom osposobljavanju i usavršavanju.
Ugovor o privremeno-povremenim poslovima je ugovor koji se sklapa samo za poslove privremenog i povremenog karaktera, nisu sistematizovani pravilnikom poslodavca i ne traju duže od 120 radnih dana u kalendarskoj godini. Ugovorom o privremeno-povremenim poslovima mogu biti angažovani nezaposleni, starosni penzioneri i zaposleni sa nepunim radnim vremenom, kao i članovi omladinske i studentske zadruge do 30 godina života.
Ugovor o delu je ugovor koji se sklapa za obavljanje onih poslova koji nisu iz delatnosti poslodavca, obuhvatajući ne samo pretežnu delatnost poslodavca (koja je registrovana u APR-u), već i sve druge delatnosti koje on obavlja. Najčešći poslovi za koje se lica angažuju ugovorom o delu su: popravke, izrada određenih stvari, izvođenje radova, izvršenje fizičkog ili intelektualnog posla, umetniče ili druge samostalne izvođačke delatnost iz oblasti kulture.
Ugovor o dopunskom radu podrazumeva angažovanje zaposlenog sa punim radnim vremenom i to najduže do 1/3 punog radnog vremena. Kod ugovora o dopunskom radu je karakteristično to da je lice koje se na ovaj način radno angažuje već u radnom odnosu u drugoj firmi (kod drugog poslodavca).
Ugovor o stručnom osposobljavanju i usavršavanju se zaključuje zbog obavljanja pripravničkog staža, polaganja stručnog ispita, ukoliko je pravilnikom kod poslodavca predviđeno kao poseban uslov za samostalan rad u struci, za usavršavanje i sticanje posebnih znanja i sposobnosti za rad u struci, radi obavljanja specijalizacije. Osnovno obeležje ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju je da poslodavac nije u obavezi da angažovanom licu isplaćuje novčanu naknadu za rad.
Poslodavac ima zakonsku mogućnost da angažuje lica:
- preko agencija za zapošljavanje (ova oblast radnog angažovanja je uređena Zakon o agencijskom zapošljavanju, pri čemu se pomenuti zakon odnosi na sve ustupljene zaposlene, bez obzira na vrstu radnog odnosa i radno vreme na koje su angažovani),
- za obavljanje isključivo sezonskih poslova u poljoprivredi (uređeno Zakonom o pojednostavljenom radnom angažovanju na sezonskim poslovima u određenim delatnostima),
- za volontiranje kao organizovano i dobrovoljno pružanje usluga za opšte dobro i dobro drugih lica, bez ikakve naknade ili druge imovinske koristi, koje može biti kratkoročno ili dugoročno (regulisano je Zakonom o volontiranju).
Osnovno obeležje zasnivanja radnog odnosa je obaveza strogog poštovanja sadržine i forme ugovora kojim se radni odnos zasniva odnosno lica bivaju radno angažovana, te je potrebno u tu svrhu angažovati stručno pravno lice – advokat za radno pravo. Advokat za radno pravo informiše zaposlene o pravima koja imaju iz radnog odnosa, a poslodavcima omogućava da se svaki radni odnos zasnuje u skladu sa zakonskim regulativama. Advokat za radno pravo sačinjava sve ugovore o radu iz radnog odnosa, kao i ugovore o radnog angažovanju van radnog odnosa. U slučaju kršenja prava iz radnog odnosa, advokat za radno pravo vodi sudski postupak za zaštitu prava ili postupak posredovanja u cilju mirnog rešavanja radnog spora. Advokat za radno pravo zastupa fizička i pravna lica (zaposlenog i/ili poslodavca) tokom radnih sporova povodom kršenja prava iz radnog odnosa.
Advokatska kancelarija Slavica Janjić i saradnici Beograd pruža pravne usluge iz oblasti radnog odnosa, koje obuhvataju konsultacije, sačinjavanje ugovora iz radnog odnosa, pravilnika i svih drugih dokumenata kod poslodavca, podnošenje tužbi i zastupanje stranaka pred sudom povodom radnih sporova.
