Sporazumni razvod braka je takav razvod braka čije je osnovno obeležje saglasnost supružnika da se razvedu. Sporazumni razvod braka podrazumeva obostranu saglasnost supružnika da se brak razvede.
Razvod braka po tužbi podrazumeva da jedan od supružnika zahteva od suda da presudom proglasi prestanak bračne zajednice. U slučaju da supružnici nisu uspeli da ostvare sporazumni razvod braka, podnosi se tužba za razvod braka odnosno vrši se razvod braka po tužbi.
Bračni sporovi su najzastupljeniji oblici sporova u porodičnom pravu.
Bračni sporovi su regulisani Porodičnim zakonom. Zavisno od vrste razvoda braka (sporazumni razvod braka ili razvod braka po tužbi) pokreću se različiti oblici brakorazvodne parnice.
Kod sporazumnog razvoda braka se brakorazvodna parnica pokreće predlogom za sporazumni razvod braka, dok se kod razvoda braka po tužbi ona pokreće tužbom za razvod braka. Predlog za sporazumni razvod braka odnosno sporazum mora biti u pisanoj formi i obavezno sadrži i sporazum o vršenju roditeljskog prava i pismeni sporazum o deobi zajedničke imovine. Predlog za sporazumni razvod braka supružnici podnose nadležnom sudu u mestu prebivališta ili boravišta nekog od supružnika, odnosno u mestu njihovog poslednjeg zajedničkog prebivališta.
Razvod braka po tužbi se pokreće podnošenjem tužbe Osnovnom sudu na čijem području tuženi ima prebivalište odnosno boravište ili osnovnom sudu na čijem području su supružnici imali poslednje zajedničko prebivalište. Razvod braka po tužbi podrazumeva da se tužba za razvod ne dostavlja tuženom na odgovor. U postupku za razvod braka po tužbi javnost je isključena. Tužbom za razvod braka se može tražiti i odluka o lišenju roditeljskog prava i merama o nasilju u porodici koje se trebaju primeniti protiv tužene strane. Tužba za izdržavanje supružnika može se podneti sudu kao deo tužbe za brakorazvodnu parnicu, ali najkasnije do zaključenja glavne rasprave u bračnom sporu. Brak prestaje danom pravnosnažnosti presude o razvodu braka.
Bez obzira na formu razvoda braka (sporazumni razvod braka ili razvod braka po tužbi), on nastaje kada su bračni odnosi ozbiljno i trajno poremećeni tako da se ne može ostvariti dalja zajednica života supružnika.
Razvod braka, bilo da je sporazumni razvod braka ili razvod braka po tužbi, dovodi do sledećih posledica:
- narušeni lični odnosi supružnika,
- podela zajedničke imovine supružnika (vrši sud ili se sporazumno rešava pitanje podele imovine),
- podela starateljstva nad maloletnom decom (sud odlučuje o vršenju roditeljskog prava kod razvoda braka po tužbi, dok se kod sporazumnog razvoda braka sačinjava sporazum o vršenju roditeljskog prava),
- izdržavanje jednog supružnika od strane drugog supružnika (može se podneti tužba za izdržavanje supružnika i to najkasnije do zaključenja glavne rasprave u bračnom sporu).
Brak može biti poništen usled apsolutne ništavosti ili relativne ništavosti odnosno rušljivosti braka.
Brak je ništav u sledećim slučajevima:
- ukoliko su brak sklopila dva lica istog pola,
- ako izjave volje supružnika nisu bile potvrdne ili ako brak nije sklopljen pred matičarem,
- ako nije sklopljen radi ostvarivanja zajednice života supružnika,
- ukoliko je brak sklopljen za vreme trajanja ranijeg braka jednog od supružnika,
- u slučaju da je brak sklopilo lice nesposobno za rasuđivanje, a ako ovo lice naknadno postane sposobno za rasuđivanje, brak se smatra rušljivim,
- ukoliko su ga sklopili krvni, adoptivni ili tazbinski srodnici,
- ako su brak međusobno sklopili staratelj i štićenik.
Brak je rušljiv (relativna ništavost braka) u okolnostima kada je brak sklopljen između maloletnih lica, pod prinudom ili zabludom. Prema zakonu, brak između maloletnih lica postoji kada su ga ona sklopila bez dozvole suda. Prinuda se definiše kao takvo sklapanje braka gde je drugi supružnik ili neko treće lice silom ili pretnjom izazvao opravdan strah kod supružnika koji je pristao da sklopi brak. U slučaju da je brak sklopljen u zabludi, on je rušljiv. Zabluda postoji ako je jedan supružnik pristao na sklapanje braka u zabludi o ličnosti drugog supružnika ili o nekoj njegovoj bitnoj osobini. Zabluda može nastati kao zabluda o fizičkoj ličnosti (kada je supružnik mislio da sklapa brak sa jednim licem, a sklopio je brak sa drugim licem), zabluda o građanskoj ličnosti (kada je lice sklopilo brak sa licem sa kojim je želeo, ali to lice nije ono za koje se izdavalo) ili zabluda o nekoj bitnoj osobini (brak sklopljen tako da jedan supružnik nije imao saznanje o osobini zbog koje supružnik koji je u zabludi ne bi sklopio brak da je za nju znao).
