Brak, kao bračna zajednica života između muškarca i žene, može prestati na više načina, definisanih Porodičnim zakonom.
Bračna zajednica prestaje na sledeće načine:
1. razvodom braka,
2. poništenjem braka (kada je brak ništavan ili rušljiv),
3. pravosnažnim rešenjem, kojim se nestalo lice proglašava umrlim,
4. smrću jednog ili oba supružnika.
Razvod braka
Do razvoda supružnika (prekida braka) može doći samo ako je brak punovažan prema Porodičnom zakonu (ispunjava strogo propisane forme, uslove i prethodne radnje) i ako su supružnici živi. Uzroci razvoda su takođe zakonom određeni kao:
• postojanje ozbiljne i trajne poremećenosti odnosa u braku,
• objektivna nemogućnost ostvarivanja zajednice života među supružnicima.
Ukoliko je neki od uzroka prisutan po proceni jednog ili oba supružnika, može doći do razvoda braka, pri čemu su načini za razvod braka dvojaki: sporazumni razvod braka ili razvod braka po tužbi. Kod sporazumnog razvoda braka supružnici sačinjavaju pismeni sporazum o razvodu ili mogu za sastavljanje sporazuma o razvodu sa pratećim dokumentima (sporazum o vršenju roditeljskog prava i sporazum o deobi imovine) angažovati advokata za razvod, odnosno advokata za porodično pravo. Ako ne postoji mogućnost da supružnici ostvare sporazum oko važnih pitanja vezanih za razvod, do prestanka braka tada dolazi po tužbi jednog od bračnih drugova, odnosno reč je o razvodu braka po tužbi. Za prekid braka po tužbi je dovoljna volja samo jednog od supružnika da se brak razvede. I u ovom slučaju razvoda braka može se angažovati advokat za razvod, odnosno advokat za porodično pravo, od strane supružnika za pokretanje tužbe, odnosno brakorazvodne parnice, vođenje postupka razvoda braka po tužbi pred sudom i sve ostale pravne radnje po nalogu suda ili shodno zakonskim odredbama.
Proglašavanje nestalog lica umrlim
Lice koje je nestalo, a proglasi se pravosnažnim rešenjem umrlim, je još jedan od načina za mogućnost poništenja braka.
Nestalo lice se može proglasiti umrlim ako:
– o licu od čijeg je rođenja proteklo više od 70 godina za poslednjih pet godina nije bilo nikakvih vesti,
– za poslednjih pet godina nije bilo nikakvih vesti o životu lica koje je nestalo u okolnostima koje čine verovatnim da nije više u životu,
– je lice nestalo u neposrednoj smrtnoj opasnosti (brodolom, saobraćajni udes, poplava, zemljotres i slično),
– je lice nestalo u toku rata ili u vezi sa ratnim događajima, a o njegovom životu nije bilo nikakvih vesti godinu dana od prestanka neprijateljstva.
Poništenje braka
Poništenje braka je moguće ako se utvrdi da je brak ništavan ili da je brak rušljiv. Advokat za razvod braka, odnosno advokat za porodično pravo može utvrđivati pred sudom ništavost i/ili rušljivost braka.
Porodičnim zakonom je određeno da se utvrđivanje ništavosti braka može utvrđivati pred sudom, ako je:
• bračna zajednica zaključena između dva lica istog pola,
• izjave volje supružnika nisu bile potvrdne (“da”) ili ako brak nije sklopljen pred matičarem,
• nije sklopljen radi ostvarivanja zajednice života supružnika,
• sklopljen za vreme trajanja ranijeg braka jednog supružnika,
• u brak stupilo lice nesposobno za rasuđivanje,
• brak sklopljen između međusobno krvnih, adoptivnih ili tazbinskih srodnika, između kojih nije dozvoljeno sklapanje braka ili su stupili u brak staratelj i štićenik.
Po zakonu je rušljivost bračne zajednice moguća u strogo propisanim, sledećim situacijama (okolnostima):
– ako je brak zaključilo maloletno lice bez dozvole suda,
– ako je na sklapanje braka supružnik pristao pod prinudom i kada je na sklapanje braka supružnik pristao u zabludi o ličnosti drugog supružnika ili o nekoj njegovoj bitnoj osobini.
Smrt jednog od supružnika
Kada dođe do slučaja smrti jednog od supružnika, bračna zajednica prestaje da važi. Radnja koja prethodi proglašenju prestanka braka na ovaj način je upisom navedene činjenice (smrt supružnika) u nadležne matične knjige ili pravosnažnim rešenjem vanparničnog suda o utvrđivanju činjenice smrti.
